لفظ معرفت نيز چنين است . از اين جهت مرحوم خواجه نصير طوسى معرفت را به معناى شناخت گرفته كه براى آن مراتب بسيارى است و نهايت معرفت خدا را معرفت حضورى به حق تعالى دانسته كه عارف در آن مرحله منتفى مىشود ، مانند كسى كه با آتش سوخته و ناچيز گردد . « 1 » و در آياتى از قرآن كريم نيز كلمه‌ى معرفت در معرفت حصولى به كار رفته است . « 2 » انواع عرفان و معرفت با توجه به معانى لغوى و اصطلاحى لفظ عرفان و معرفت ، معلوم مىشود كه به جهت كاربرد اين لفظ ، براى آن دومعنا در رابطه با شناخت خداوند متعال وجود دارد : 1 - معرفت حصولى و آن شناخت چيزى است به واسطه‌ى صورت يا مفهومى از آن ، يا از طريق حس و يا به صورت اقامه‌ى برهان و استدلال . در رابطه با خداشناسى هرگاه به مبادى و اصول عقلى تكيه شود ، استدلال صرفاً عقلى و فلسفى خواهد بود و به فرموده‌ى شهيد مطهرى - رضوان‌الله عليه - هرگاه مبادى و اصول به اصطلاح كشفى تكيه‌گاه استدلال باشد كه با زبان عقلى توضيح داده شود به آن عرفان نظرى گفته مىشود ، در حقيقت عرفان نظرى به تفسير هستى در باره‌ى خدا و جهان و انسان بحث مىنمايد و استدلالات عرفانى مانند مطالبى است كه از زبان ديگر ترجمه شده باشد ، يعنى عرفان لااقل به ادعاى خودش آنچه را كه با

--> ( 1 ) - اوصاف‌الاشراف ، صفحه 134 - 130 . ( 2 ) - سوره بقره ، آيات 89 ، 146 و 273 سوره‌ى انعام ، آيه 20 .